رادیولوژی

 در دندانپزشکی نیز همانند بسیاری از شاخه های پزشکی ، برای اینکه پزشک معالج بتواند تشخیص بهتری در مورد علت بیماری فرد بدهد ، از پرتو نگاری استفاده میشود . عکس رادیوگرافی در دندانپزشکی میتواند به تشخیص هر چه بهتر و سریع تر فساد و پوسیدگی دندان ، ابسه دندان ، انواع ناهنجاری های موجود در فک و دندان ،استخوان های آسیب دیده ، دندان های شکسته و …  کمک کند .

ممکن است تهیه رادیوگرافی های دهان و دندان برای برخی افراد نگران کننده باشد. بر اساس اطلاعات علمی، حداکثر اشعه مجازی که هر فرد طی یک سال می تواند دریافت کند، برابر با ۵ هزار میلی رم است. بنابراین اگر فردی در محدوده پایین تر از این حد قرار گیرد، نباید نگران باشد.

رادیوگرافی های معمول دندانپزشکی تنها حدود پنج میلی رم اشعه وارد دهان و فک می کنند. لذا اگر بیش از ۱۰۰۰ رادیوگرافی از این نوع تهیه شود، خطر ایجاد عوارض وجود خواهد داشت. هر فردی به طور طبیعی به میزان تقریبی ۳۵۰ میلی رم از اشعه هایی که در محیط وجود دارد را به طور سالانه جذب می کند. لذا با احتساب اشعه های محیطی، هر فرد حتی می تواند تا ۷۰ بار از تمام دندان ها رادیوگرافی در سال تهیه کند

رادیوگرافی ها به دو دسته اصلی داخل دهانی و خارج دهانی تقسیم میشوند. در رادیوگرافی داخل دهانی، فیلم رادیوگرافی درون دهان قرار دارد و در رادیوگرافی خارج دهانی، فیلم رادیوگرافی در خارج از دهان قرار دارد.

 

انواع مختلف رادیوگرافی های داخل دهانی، جهات متفاوتی از دندان را نشان میدهند:

۱. رادیوگرافی بایت وینگ (bitewing)

این رادیوگرافی، تاج دندان های عقب را نشان میدهد. دندانپزشک ها از هر طرف صورت، یک یا دو رادیوگرافی بایت وینگ میگیرند. هر رادیوگرافی دندان های مولر ( دندان های عقب ) و دندان های دوپایه ( دندان هایی که در مقابل مولر ها قرار دارند ) در بالا و پائین و در واقع جزئیات دندان های بالا و پائین یک سمت دندان را نشان میدهد. این رادیوگرافی به این دلیل بایت وینگ نامیده شده است که فرد در هنگام گرفتن رادیوگرافی، وسیله بال مانندی را گاز میگیرد که نوار اشعه X را در طول روند رادیوگرافی در جای خود ثابت نگاه میدارد. این رادیوگرافی ها به دندانپزشکان کمک میکنند که پوسیدگی بین دندان های عقب و تغییر ضخامت استخوانها به علت بیماری های لثه را تشخیص دهند. همچنین رادیوگرافی بایت وینگ می تواند برای تعیین میزان مناسب تاج (کلاهک پوشاننده دندان ) و یا ترمیم های دیگر به عنوان مثال ،بریجها کمک کند. همچنین می تواند هر گونه سایش و یا فروپاشی در  پرکردگی دندان را نمایش دهد.

 

۲. رادیوگرافی پری اپیکال (periapical)

تنها یک یا دو دندان را در آن واحد نشان میدهد. رادیوگرافی پری اپیکال شبیه به رادیوگرافی بایت وینگ است، با این تفاوت که این رادیوگرافی ارتفاع کامل هر دندان از تاج تا ریشه و قسمتی پایه ای که به فک متصل میشود را نشان میدهد.

علاوه بر اين، با استفاده از اين عکس درمان ريشه دندان انجام مي‌شود. در طول درمان ريشه دندان حداقل ۴ عدد از اين نوع عکس از دندان شما گرفته مي‌شود. عکس اوليه که وضعيت ريشه دندان را نشان مي‌دهد. عکس دوم که طول فايل و يا سوزن را در کانال دندان شما نشان مي‌دهد و دندانپزشک مي‌تواند به طول ريشه دندان از روي اين عکس پي ببرد. عکس سوم نشان مي‌دهد که آيا مواد  پرکننده ريشه، تمام طول ريشه را پر کرده‌اند و در نهايت عکس آخر کيفيت درمان ريشه دندان را تاييد مي‌کند.

دستگاهي که اين عکس با آن تهيه مي‌شود، در هر مطبي موجود است و در انواع پيشرفته آن، دوز اشعه‌اي که به شما مي‌رسد، کم است. معمولا در انواع قديمي‌تر اين دستگاه، پزشک و پرستار هنگام تابش اشعه، پشت يک ديوار سُربي پنهان مي‌شوند، چون در طول روز بايد از چندين بيمار عکس بگيرند. ولي شما فقط در طي درمان چند عکس مي‌گيريد و دوز بسياري از اشعه را دريافت نمي‌کنيد. براي بررسي کامل دهان، حداقل ۱۴ عدد از اين نوع عکس لازم است.

 

۳. رادیوگرافی اکلوزال (occlusal)

این رادیوگرافی از باقی رادیوگرافی های معمول بزرگتر است و رشد و جایگاه دندان ها را نشان می دهد. هر رادیوگرافی تقریبا تمام طاق فک بالا و یا پائین را نشان میدهد.

رادیوگرافی های خارج دهانی نسبت به رادیوگرافی های داخل دهانی جزئیات کمتری ارائه میدهند، به همین دلیل عموما برای تشخیص پوسیدگی ها و یا نواقص دندان ها به صورت مجزا، استفاده نمیشوند.

۱. رادیوگرافی پانورامیک (panoramic)

این رادیوگرافی تمام محوطه دهان را در یک تصویر نمایش میدهد و شامل تمام دندان ها در فک بالا و پائین میشود. این نوع رادیوگرافی ها نیازمند یک نوع دستگاه خاص هستند. در این دستگاه، لوله ای که اشعه X از خود ساطع میکند در پشت سر فرد، و نوار رادیوگرافی در مقابل صورت فرد به حالت چرخشی حرکت میکنند. با این روش شکل گسترده کامل فک ها در یک نوار گرفته خواهد شد. فرد باید با دقت در جایگاه مخصوص قرار بگیرد چرا که دستگاه در یک مسیر مشخص حرکت میکند. ابزار هایی که به دستگاه رادیوگرافی متصل هستند، سر و فک ها را ثابت نگه میدارند. تمام این توضیحات ممکن است تهدید آمیز به نظر بیاید اما در واقع روند کار بسیار ایمن است و غالبا از اشعه X کمتری نسبت به رادیوگرافی داخل دهانی استفاده میکند. این رادیوگرافی میتواند به مشاهده دندان های نهفته و تشخیص تومور ها و کیست ها کمک کند.

۲. رادیوگرافی سفالومتری (sefalometri)

این ها رادیوگرافی هایی هستند که از یک سمت سر گرفته میشوند. این رادیوگرافی ها به منظور مشاهده رابطه دندان ها و فک ها و بررسی مشخصات فرد مورد استفاده قرار میگیرند. متخصصان ارتودنسی از پیش بینی سفالومتری برای تعیین بهترین نوع درمان ارتودنسی بسته به موقعیت خاص دندان های بیمار استفاده میکنند.